Web resurs: Učešće građana u donošenju odluka na lokalnom nivou

Pripremljen u okviru regionalnog projekta "Efektivna i održiva participacija građana", web resurs o učešću građana u donošenju odluka na lokalnom nivou nastoji prezentirati relevantne međunarodne instrumente i dokumente, stručnu literaturu,  kao i zakonski okvir i izvještaje i analize u ovoj oblasti u BiH, Crnoj Gori i Hrvatskoj.

Teme: Uprava i uslugeParticipatorno donošenje odlukaTransparentnost i otvorena vlastDecentralizacija

Web resurs o učešću građana u donošenju odluka na lokalnom nivou pripremila je Analitika - Centar za društvena istraživanja u okviru regionalnog projekta "Efektivna i održiva participacija građana", koji je 2011. i 2012. godine realiziran u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori i Hrvatskoj, a uz finansijsku podršku Instituta Otvoreno društvo. Nosilac projekta je Centar za menadžment, razvoj i planiranje – MDP Inicijative (Doboj, Bosna i Hercegovina), zajedno sa partnerima Centrom za društvena istraživanja Analitika iz Sarajeva (BiH), Udrugom "Delta" iz Rijeke (Hrvatska) i Građanskim informativno-edukativnim centrom iz Cetinja (Crna Gora).

Resurs nastoji prezentirati relevantne međunarodne instrumente i dokumente, stručnu literaturu,  kao i zakonski okvir i izvještaje i analize koje se odnose na učešće građana u donošenju odluka na lokalnom nivou u ove tri zemlje.

a) Međunarodni dokumenti

1.    Vijeće Evrope

-    Povelje, konvencije i protokoli

  •     15. oktobar 1985.

European Charter of Local Self-Government. No. 122. Strasbourg.
Evropska povelja o lokalnoj samoupravi. Br. 122. Strazbur.

  •     5. februar 1992.

Convention on the Participation of Foreigners in Public Life at Local Level. No.144. Strasbourg.
Konvencija o učešću stranaca u javnom životu na lokalnom nivou. Br.144. Strazbur.

  •     01. februar 1995.

Framework Convention for the Protection of National Minorities. No. 157. Strasbourg.
Okvirna konvencija za zaštitu nacionalnih manjina. Br. 157. Strazbur.

  •     16. novembar 2009.

Additional Protocol to the European Charter of Local Self-Government on the right to participate in the affairs of a local authority. No. 207. Utrecht.
Dodatni protokol uz Evropsku povelju o lokalnoj samoupravi o pravu učešća u poslovima lokalnih vlasti. Br. 207. Utreht.

  •     16. novembar 2009.

Explanatory Report: Additional Protocol to the European Charter of Local Self-Government on the right to participate in the affairs of a local authority
Izvještaj sa objašnjenjima: Dodatni protokol uz Evropsku povelju o lokalnoj samoupravi o pravu učešća u poslovima lokalnih vlasti.

2.    Parlamentarna skupština

  •     22. april 1997.

Resolution 1121 (1997) on instruments of citizen participation in representative democracy
Rezolucija 1121(1997) o instrumentima učešća građana u predstavničkoj demokratiji

3.    Komitet Ministara

-    Preporuke

  •     16. novembar 2011.

Recommendation CM/Rec(2011)14 of the Committee of Ministers to member states on the participation of persons with disabilities in political and public life
Preporuka CM/Rec(2011)14 Komiteta ministara zemljama članicama o učešću osoba sa invalidetom u političkom i javnom životu

  •     11. mart 2009.

Recommendation CM/Rec(2009)2 of the Committee of Ministers to member states on the evaluation, auditing and monitoring of participation and participation policies at local and regional level
Preporuka CM/Rec(2009)2 Komiteta ministara zemljama članicama o evaluaciji, reviziji i praćenju učešća i politika učešća na lokalnom i regionalnom nivou

  •     17. novembar 2004.

Recommendation Rec(2004)13 of the Committee of Ministers to member states on the participation of young people in local and regional life
Preporuka Rec(2004)13 Komiteta ministara zemljama članicama o učešću mladih u lokalnom i regionalnom životu

  •     06. decembar 2001.

Recommendation Rec(2001)19 of the Committee of Ministers to member states on the participation of citizens in local public life
Preporuka Rec(2001)19 Komiteta ministara zemljama članicama o učešću građana u javnom životu na lokalnom nivou

  •     01. april 1997.

Recommendation No.R(97)7 of the Committee of Ministers to member states on local public services and the rights of their users
Preporuka Br.R(97)7 Komiteta ministara zemljama članicama o javnim uslugama na lokalnom nivou i pravima njihovih korisnika

  •     15. februar 1996.

Recommendation No.R(96)2 of the Committee of Ministers to member states on referendums and popular initiatives at local level
Preporuka br. R(96)2 Komiteta ministara zemljama članicama o referendumima i popularnim inicijativama na lokalnom nivou

  •     6. novembar 1981

Recommendation No.R(81)18 of the Committee of Ministers to member states concerning participation at municipal level
Preporuka Br. R (81) 18 Komiteta ministara zemljama članicama o participaciji na općinskom nivou

4.    Kongres lokalnih i regionalnih vlasti Vijeća Evrope

-    Rezolucije

  •     18. oktobar 2011.

Resolution 326 (2011) on citizen participation at local and regional level in Europe
Rezolucija 326 (2011) o učešću građana na lokalnom i regionalnom nivou u Evropi

  •     21. maj 2003.

Resolution 152 (2003) on the revised European Charter on the participation of young people in local and regional life
Rezolucija 152 (2003) o Revidiranoj povelji o učešću mladih u lokalnom i regionalnom životu

  •     05. juni 2002.

Resolution 139 (2002) on relations between the public, the local assembly and the executive in local democracy (the institutional framework of local democracy)  
Rezolucija 139 (2002) o odnosima između javnosti, lokalnog vijeća i izvršne vlasti u lokalnoj demokratiji (institucionalni okvir lokalne demokratije)

  •     05. juni 2002.

Resolution 141 (2002) on the participation of foreign residents in local public life: consultative bodies
Rezolucija 141 (2002) o učešću stranaca sa boravkom u javnom životu na lokalnom nivou: savjetodavna tijela

  •     24. maj 2001.

Resolution 91 (2000) on responsible citizenship and participation in public life
Rezolucija 91 (2000) o odgovornom građanstvu i učešću u javnom životu

  •     24. maj 2000.

Resolution 92 (2000) on the participation of foreign residents in local public life
Rezolucija 92 (2000) o učešću stranaca sa boravkom u javnom životu na lokalnom nivou

-    Preporuke

  •     09. novembar 2005

Recommendation 182 (2005) on public participation in local affairs and elections
Preporuka 182 (2005) o učešću javnosti u lokalnim poslovima i izborima

  •     05. juni 2002.

Recommendation 113 (2002) on relations between the public, the local assembly and the executive in local democracy (the institutional framework of local democracy)
Preporuka 113 (2002) o odnosima između javnosti, lokalnog vijeća i izvršne vlasti u lokalnoj demokratiji (institucionalni okvir lokalne demokratije)

  •     24. maj 2000.

Recommendation 76 (2000) on the participation of foreign residents in local public life
Preporuka 76 (2000) o učešću stranaca sa boravkom u javnom životu na lokalnom nivou

5.    Evropski ministri odgovorni za lokalnu upravu

Resolution concerning citizen participation at the municipal level of the European Ministers responsible for Local Government (1978) Rezolucija o učešću građana na općinskom nivou Evropskih ministara odgovornih za lokalnu upravu (1978)

Resolution on democratic participation and control of the European Ministers responsible for Local Government (1991)
Rezolucija o participaciji i demokratskoj kontroli Evropskih ministara odgovornih za lokalnu upravu (1991)

    -     Ujedinjeni narodi

  •     10. decembar 1948.

The Universal Declaration of Human Rights
Opća deklaracija o pravima čovjeka

  •     16. decembar  1966.

UN Covenant on Civil and Political Rights
Međunarodni pakt UN-a o građanskim i političkim pravima

  •     25. juni 1998.

United Nations Economic Commission for Europe - Convention on access to information, public participation in decision-making and access to justice in environmental matters
Ekonomska komisija Ujedinjenih Nacija za Evropu - Konvencija o pristupu informacijama, učešću javnosti u odlučivanju i pristupu pravdi u okolišnim pitanjima

b) Zakonski i institucionalni okvir

1.    Ustavi i amandmani

-      Bosna i Hercegovina

Ustav Bosne i Hercegovine (prevod na bosanski jezik). 1995.
Constitution of Bosnia and Herzegovina

Amandman I. na ustav Bosne i Hercegovine. "Službeni glasnik Bosne i Hercegovine" br. 25/09.

-    Entiteti

Ustav Federacije Bosne i Hercegovine sa Amandmanima. "Službene novine Federacije BiH” br. 1/94, 13/97, 16/02, 22/02, 52/02, 60/02, 18/03, 63/03, 9/04, 20/04, 33/04, 71/05, 72/05, 32/07, 88/08.

Ustav Republike Srpske sa Amandmanima. "Službeni Glasnik Republike Srpske" br. 21/92, 28/94, 8/96, 13/96, 15/96, 16/96, 21/96, 21/02, 26/02, 30/02, 31/02, 69/02, 31/03, 98/03, 115/05, 117/05.

-    Kantoni

Ustav Bosansko-podrinjskog kantona (prečišćeni tekst). “Službene novine Bosansko-podrinjskog kantona” br. 8/98, 10/00 i 5/03.

Ustav Hercegovačko-neretvanskog kantona. “Narodne novine Hercegovačko-neretvanske županije” br. 2/98, 4/00 i 7/04.
(Amandmani na ustav)

Ustav Kantona 10. “Narodne novine Hercegbosanske županije” br. 3/96, 09/00, 09/04.
(Amandmani II-IV na ustav)

Ustav Kantona Posavskog. “Narodne novine Županije Posavske” br. 1/96, 3/96, 7/99, 3/00, 5/00, 7/04.
(Amandmani na ustav)

Ustav Kantona Sarajevo i Amandmani I-XLII. “Službene novine Kantona Sarajevo” br. 1/96, 2/96, 3/ 96,16/97, 14/00, 4/01, 28/04.

Ustav Srednjobosanskog kantona i amandmani. “Službene novine Kantona Središnja Bosna” br. 1/97, 5/97, 6/97, 2/98, 7/98, 8/98, 10/2000, 8/03, 2/04 i 14/04.

Ustav Tuzlanskog kantona (neslužbeni prečišćeni tekst). “Službene novine Tuzlansko-podrinjskog kantona” br. 7/97 i 3/99 i "Službene novine Tuzlanskog kantona" br. 13/99, 10/00 i 14/02, 6/04 i 10/04.

Ustav Unsko-sanskog kantona (prečišćeni tekst). “Službeni glasnik Unsko-sanskog kantona” br. 1/95, 2/97, 9/99, 5/00, 3/03, 11/03, 1/04, 11/04.

Ustav Zapadnohercegovačkog kantona (sa amandmanima). “Narodne novine Županije Zapadnohercegovačke” br. 1/96, 2/99, 14/00, 17/00, 1/03 i 10/04.

Ustav Zeničko-dobojskog kantona (sa amandmanima). “Službene novine Zeničko-dobojskog kantona” br.: 1/96, 10/00 , 10/00, 8/04 i 10/04.

-    Crna Gora

Ustav Crne Gore. “Službeni list Crne Gore” br. 1/07.

-    Hrvatska

Ustav Republike Hrvatske (prečišćeni tekst). “Narodne novine” br. 85/10.

2.    Zakoni i drugi akti

Bosna i Hercegovina

-    Entiteti

Zakon o principima lokalne samouprave Federacije BiH. "Službene novine Federacije BiH" br. 49/06.

Zakon o lokalnoj samoupravi Republike Srpske. "Službeni glasnik Republike Srpske" 101/04, 42/05 i 118/05 .

Zakon o referendumu i građanskoj inicijativi Republike Srpske. "Službeni glasnik Republike Srpske" 42/10.

-    Kantoni

Zakon o lokalnoj samoupravi Bosansko-podrinjskog kantona. "Službene novine Bosansko-podrinjskog kantona Goražde" br. 8/97 i 17/00.

Zakon o lokalnoj samoupravi Hercegovačko-neretvanskog kantona. "Službene novine Hercegovačko-neretvanskog kantona", br. 4/00.

Zakon o lokalnoj samoupravi Kantona Sarajevo (prečišćeni tekst). "Službene novine Kantona Sarajevo", br. 22/00.

Zakon o lokalnoj samoupravi Kantona Posavskog. "Narodne novine Županije Posavske", br. 07/00.

Zakon o lokalnoj samoupravi Kantona 10. "Narodne novine Hercegbosanske županije", br. 4/98, 13/00 i 10/05.

Zakon o lokalnoj samoupravi Srednjobosanskog kantona. "Službene novine Kantona Središnja Bosna", br. 1/98.

Zakon o lokalnoj samoupravi Unsko-sanskog kantona. "Službeni glasnik Unsko-sanskog kantona" br. 08/11. 

Zakon o lokalnoj samoupravi Zapadnohercegovačkog kantona. "Narodne novine Županije Zapadnohercegovačke" br. 03/09.

Zakon o lokalnoj samoupravi Zeničko-dobojskog kantona. "Službene novine Zeničko-dobojskog kantona", br. 13/98, 8/00 i 2/05.

Crna Gora

Zakon o lokalnoj samoupravi Crne Gore (prečišćeni tekst). "Službeni list Republike Crne Gore" br. 42/03, 28/04, 75/205, 13/06 i Službeni list CG br. 88/09 i 3/2010.

Hrvatska

Zakon o lokalnoj i područnoj samoupravi (pročišćeni tekst). "Narodne novine" br. 33/01, 60/01, 106/03, 129/05, 109/07, 125/08, 36/09.

Zakon o pravu na pristup informacijama (pročišćeni tekst zakona). "Narodne novine" br. 172/03, 144/10, 37/11, 77/11.

Zakon o referendumu i drugim oblicima osobnog sudjelovanja u obavljanju državne vlasti i lokalne i područne (regionalne) samouprave (pročišćeni tekst zakona). "Narodne novine" 33/96, 92/01, 44/06, 58/06, 38/09.

Kodeks savjetovanja sa zainteresiranom javnošću u postupcima donošenja zakona, drugih propisa i akata. "Narodne novine" 140/09.

c) Ostali dokumenti

-    Primjeri operativnih dokumenata za učešće građana iz regiona i Evrope

Code of Practice on consultation (Kodeks prakse savjetovanja).
Better Regulation Executive in the Department for Business, Enterprise and Regulatory Reform, 2008, HM Government (UK).

Praxisleitfaden zu den Standards der Öffentlichkeitsbeteiligung (Smjernice za praktičnu primjenu uz Standarde učešća javnosti).
Arbter, Kerstin. Bundesministerium für Land- und Forstwirtschaft, Umwelt und Wasserwirtschaft und Bundeskanzleramt. Beč. 2011.

Model odluke o načinu i postupku učešća lokalnog stanovništva u vršenju javnih poslova. Zajednica opština Crne Gore. 2011.

Smjernice za primjenu Kodeksa savjetovanja sa zainteresiranom javnošću u postupcima donošenja zakona, drugih propisa i akata. Ured za udruge Vlade Republike Hrvatske. 2010.

Standards of Public Participation: Recommendations for Good Practice  (Standardi učešća javnosti: Preporuke za dobru praksu).
Austrian Federal Chancellery/Austrian Federal Ministry of Agriculture, Forestry, Environment and Water Management. 2008.

Towards a reinforced culture of consultation and dialogue - General principles and minimum standards for consultation of interested parties by the Commission (Ka ojačanoj kulturi savjetovanja i dijaloga - opća načela i minimum standarda za savjetovanje Europske komisije sa zainteresiranim stranama).
European Commission, 2002, COM(2002)704.

-    Literatura iz regije

Citizen Participation in Bosnia-Herzegovina: Between Tradition and Transition.
Mišić-Mihajlović, Snežana, u: Citizen Participation in South-Eastern Europe, 2012, Lowndes, Vivien (ur.), Local Government and Public Service Reform Initative, Budimpešta, str.11-64.

Citizen Review of Service Delivery and Local Governance in Bosnia and Herzegovina.
McNeil, Mary, et al., 2009, The World Bank; Washington.

Connected Communities: How Can Local Governments Initiate, Enable, and Support Citizen Participation in Public Decision-making?
Bajok, Igor i Škorić, Vanja, u: Citizen Participation in South-Eastern Europe, 2012, Lowndes, Vivien (ur.), Local Government and Public Service Reform Initative, Budimpešta, str: 65-106.

Does Participation Matter? Assessing Participatory Approaches to Local Development Planning in Municipalities in Bosnia and Herzegovina.
Škrbić, Mirna, 2009, Central European University, Budimpešta.

How Subnational Governments Can Support Citizen Engagement and Institutionalize Participatory Practices in Montenegro.
Šarenac, Ranka, u: Citizen Participation in South-Eastern Europe, 2012, Lowndes, Vivien (ur.), Local Government and Public Service Reform Initative, Budimpešta, str. 107-166.

Izvještaj o stanju učešća građana u odlučivanju u BiH za 2011. godinu.
Stojanović, Igor (ur.), 2012, Centri civilnih inicijativa BiH, Banja Luka.

Jačanje građanskog učešća na lokalnom nivou u Republici Srpskoj: Analiza pravnog okvira sa preporukama.
Milosavljević, Bogoljub, 2010, Savez opština i gradova Republike Srpske.

Komunikacija kao preduvjet za participaciju na lokalnom nivou: slučaj Bosne i Hercegovine
Mišić-Mihajlović, Snežana i Jusić, Mirna, u: Komunikacija i zajednica: građani, mediji i lokalna uprava u Bosni i Hercegovini, 2010, Jusić, Tarik (ur.), Mediacentar Sarajevo, str. 177-222; Publikacija na engleskom jeziku

LOTUS 2011/12: Nalazi istraživanja o transparentnosti i otvorenosti rada jedinica lokalne i regionalne samouprave u Republici Hrvatskoj. Miošić, Nives, 2012, GONG, Zagreb.

Neposredno učešće građana u javnom životu na lokalnom nivou.
Vukelić, Zorica (ur.), 2006, Stalna konferencija gradova i opština Republike Srbije (SKGO), Beograd.

Pregled mehanizama za civilni dijalog: Vijeće ministara BiH, Republika Srpska, Federacija BiH, Brčko distrikt te procjena potreba.
Civilni dijalog za sve (CIDI), 2010, Sarajevo.

Razvoj lokalne e-uprave u Bosni i Hercegovini.
Ćurčić Fuad, et al, 2011, Tarik Jusić, Sanela Hodžić i Fuad Ćurčić (ur.),Mediacentar Sarajevo i Analitika, Sarajevo.

-    Međunarodna literatura

A ladder of citizen participation.
Arnstein, Sherry R, 1969, Journal of the American Planning Association (juli): 216-223.

A Typology of Public Engagement Mechanisms.
Rowe, Gene i Lynn J. Frewer, 2005, Science, Technology and Human Values 30, br. 2: 251-290.

Assessing the Impacts of Public Participation: Concepts, Evidence and Policy Implications.
Abelson, Julia i Francois-Pierre Gauvin, 2006, Canadian Policy Research Network.

Citizens as Partners: OECD Handbook on Information, Consultation and Public Participation in Policy Making.
Gramberger, Marc, 2001, OECD, Paris.

Citizen Participation in Decision Making: Is It Worth the Effort?
Irvin, Renée A. i Stansbury, John, 2004, Public Administration Review  64, br.1( januar/februar): 55—65.

Participation: From Tyranny to Transformation? Exploring New Approaches to Participation in Development.
Hickey, Samuel i Giles Mohan (ur.), 2004, Zed Books, London

Evaluation of a Deliberative Conference.
Rowe, Gene, Marsh, Roy i Lynn J. Frewer, 2004, Science, Technology and Human Values 29, br. 1: 88-121.

Governance as theory: five propositions.
Stoker, Gerry, 1998, International Social Science Journal 50, br. 155; 17–28.

Local Direct Democracy in Europe.
Schiller, Theo (ur.), 2011, VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden.

Political Participaton as a Human Right.
Steiner, Henry J, 1988, Harvard Human Rights Yearbook, Vol.1: 77-134

Public Deliberation in the Age of Direct Citizen Participation.
Roberts, Nancy, 2004, American Review of Public Administration 34, br. 4 (decembar): 315-353.

Public Deliberations, Discursive Participation and Citizen Engagement: A Review of the Empirical Literature.
Delli Carpini, Michal X, Fay Lomax Cook i Lawrence R. Jacobs, 2004, Annual Review of Political Science 7, br. 1: 315-344.

Strengthening Participatory Approaches to Local Governance: Learning the Lessons from Abroad.
Gaventa, John, 2004, National Civic Review 93, br. 4:16 – 27.

The New Governance: Practices and Processes for Stakeholder and Citizen Participation in the Work of Government.
Blomgren-Bingham, L., O’Leary, R. i Nabatchi, T, 2005, Public Administration Review 65, br. 5 (Sep/Okt): 547—558.

Triumph, Deficit or Contestation? Deepening the 'Deepening Democracy' Debate.
Gaventa, John, 2006, IDS Working Paper 264, IDS, Brighton.

--

Web resurs je pripremljen uz podršku Naide Hadžiomerović.